HistoriaNumery 2020

Powstanie z Most贸wki

Listopad聽 jest miesi膮cem wspominania.聽 Zaczynamy go wspominaniem naszych bliskich, kt贸rzy odeszli z tego 艣wiata.聽 P贸藕niej wspominamy聽 odzyskanie Niepodleg艂o艣ci,聽 ale w ostatnich dniach listopada przypada okazja do wspomnie艅, dzi艣 ju偶聽 prawie nie wspominanych. To rocznica wybuchu Powstania Listopadowego.

Powstanie, jak zapewne nieliczni wiedz膮, rozpocz臋艂o przej艣cie przez most Sobieskiego i atak na Belweder, s艂uchaczy Szko艂y聽 Podchor膮偶ych dowodzonych przez porucznika Piotra Wysockiego. Noc Listopadowa.聽
W Wojsku Polskim 艣wi臋tujemy ten dzie艅 jako Dzie艅 Podchor膮偶ego. Podchor膮偶y to tradycyjny tytu艂 kandydata na oficera. A 29 listopada to 艣wi臋to s艂uchaczy wojskowych uczelni. 聽 Pami臋tam 艣wi臋towanie tego dnia w czasach, gdy sam by艂em podchor膮偶ym Wy偶szej Szko艂y Oficerskiej.

聽No dobrze, ale co to ma za zwi膮zek z Most贸wk膮? Poma艂u. Zaraz b臋dzie.

W czasach mojego so艂tysowania w Most贸wce poszukiwa艂em informacji dotycz膮cych historii tej wsi. Zupe艂nie przypadkowo natkn膮艂em si臋 na聽 wzmianki o so艂tysie Most贸wki聽 w czasach, tego w艂a艣nie,聽 Powstania. Tym so艂tysem by艂 Kazimierz Sadowski. Informacje o Nim pojawiaj膮 si臋 w dawnych publikacjach dotycz膮cych zes艂a艅c贸w syberyjskich, w okresie po tym powstaniu.聽 Zbyt wiele tych informacji nie ma, ale wystarczaj膮co du偶o by stwierdzi膰, 偶e kto艣 taki istnia艂, dzia艂a艂, 偶e wykaza艂 si臋 niez艂omno艣ci膮 charakteru i przyzwoit膮 postaw膮 patriotyczn膮. I to, 偶e powinni艣my dzi艣 by膰 z Niego聽 dumni. Chocia偶by pami臋ta膰 o Nim. Sama pami臋膰, my艣l臋, to jednak聽 stanowczo za ma艂o. Trzeba czego艣 wi臋cej.

殴r贸d艂a m贸wi膮 o Most贸wce ko艂o Okuniewa. Innej Most贸wki, w tej okolicy nie by艂o nigdy i nie ma.聽 To jest ta Most贸wka, ta w艂a艣nie 鈥 nasza. 殴r贸d艂a m贸wi膮 tak偶e o 鈥瀞膮siednim Majdanie鈥 zatem nie ma ju偶 najmniejszych nawet w膮tpliwo艣ci. To tu.聽 W okresie Powstania Listopadowego to na聽 naszym terenie odbywa艂y si臋 przemarsze wojsk,聽 rozwini臋cia kierunk贸w natar膰. Nie wiem, czy wiadomo powszechnie o bitwach pod Dobrem, Wawrem czy Okuniewem. A one mia艂y miejsce. Rozwini臋cie linii wojsk powsta艅czych przed bitw膮 o Warszaw臋 to linia Ka艂uszyn 鈥揇obre- Stanis艂aw贸w 鈥揜adzymin. To w bitwie pod Olszynk膮 Grochowsk膮聽 艣miertelnie ranny zosta艂 gen. Franciszek 呕ymirski, dziedzic niedalekiego Klembowa. To nasza historia. Tutejsza. Taka rodzima. Wi臋c w niczym nie jeste艣my gorsi od innych. Tu te偶 dzia艂y si臋 wa偶ne rzeczy.聽 Tylko, niestety, przys艂oni艂y je inne wydarzenia.

Wr贸膰my jednak do naszego bohatera so艂tysa Kazimierza Sadowskiego. Najwi臋cej informacji na Jego temat dostarcza nam Agaton Gillert w swym dziele 鈥濷pisanie zabajkalskiej krainy鈥. Gillert zosta艂聽 skazany na osiedlenie聽 si臋 na Syberii, a聽 nie na katorg臋,聽 dlatego m贸g艂 swobodnie podr贸偶owa膰 i zbiera膰 informacje, kt贸re p贸藕niej opublikowa艂. Sadowski za pomoc powsta艅com,聽 a p贸藕niej organizatorom rewolucji i partyzantki, w 1833 roku zosta艂 skazany na katorg臋. Razem z nim los聽 zes艂a艅ca podzieli艂 jego zi臋膰 Filip Kurek z s膮siedniego Majdanu. Przyzna膰 trzeba, 偶e wsie te zupe艂nie nie przypomina艂y dzisiejszych.聽 To nie by艂y tzw. ulic贸wki, ale gospodarstwa rozrzucone w艣r贸d p贸l i zagajnik贸w. W takim terenie 艂atwo przyj艣膰 i r贸wnie 艂atwo oddali膰聽 si臋 niepostrze偶enie. To by艂 atut powsta艅c贸w. Za pomoc Powstaniu karano surowo, bezwzgl臋dnie i brutalnie. Sadowski otrzyma艂 trzy tysi膮ce kij贸w, jego zi臋膰 dwa. Co to znaczy? To by艂a tzw. 艣cie偶ka zdrowia. 呕o艂nierze ustawieni w dw贸ch聽 szeregach z kijami w r臋kach a 艣rodkiem przechodzi艂 skazaniec. Otrzymywa艂 uderzenie kijem od ka偶dego 偶o艂nierza. Wielu tego nie prze偶ywa艂o. To by艂a straszna kara. A p贸藕niej piesza podr贸偶, etapami, do miejsca skazania. Wystarczy poszuka膰 na mapie tego miejsca. To jest za Bajka艂em.聽

W drodze r贸wnie偶 szykany, brutalno艣膰, g艂odzenie. Agaton Gillert pisze o Sadowskim: 鈥瀔ochany szanowany zmar艂 w Nerczy艅skim Zawodzie zostawiwszy wz贸r i pami臋膰 pi臋knego 偶ywota鈥.聽 Czy to nie jest pi臋kny wz贸r osobowy dla dzisiejszych mieszka艅c贸w Most贸wki ? Dalej Gillert pisze:聽 鈥濳azimierz Sadowski, so艂tys Most贸wki, wsi niedaleko Okuniewa po艂o偶onej, spoczywa na聽 tym wygna艅c贸w cmentarzu. Kazimierz by艂 typem聽 polskiego w艂o艣cianina. Gospodarny, cierpliwy, uczciwy, mia艂 w sobie co艣 patriarchalnego. Dobry katolik, wierny obyczajom ojc贸w, zachowa艂 ich cnoty i聽 uczucia.聽 Gor膮cy patriota, w 1833 roku聽 da艂聽 w swoim domu bezpieczne przytulisko i pomoc powsta艅czemu emisariuszowi Szpekowi. Nie obawia艂 si臋 wspiera膰 jego przedsi臋wzi臋膰 i plan贸w, chocia偶 wiedzia艂 jakim jest zagro偶ony niebezpiecze艅stwem鈥.

聽Szpeka aresztowano i rozstrzelano, a szlachetnych jego pomocnik贸w 鈥 Sadowskiego i Kurka Moskale porwali i oddali na d艂ugie m臋ki. Odby艂 pe艂n膮 poni偶e艅 i upokorze艅 podr贸偶 do Syberii. Tam lata przepracowa艂 w najgorszych, kator偶niczych, warunkach. Jak czytamy dalej,聽 doczekawszy staro艣ci聽 staraniem koleg贸w zosta艂聽 uwolniony od rob贸t. 鈥濳ochany, szanowany, zmar艂 w Nerczy艅skim Zawodzie, zostawiwszy聽 wz贸r i聽 pami臋膰 pi臋knego a poczciwego 偶ywota. Koledzy, na barkach swoich odnie艣li cia艂o na wieczny spoczynek w obcej ziemi, gdzie ani c贸rka ani wnuki nie przyjd膮 odm贸wi膰 modlitwy.聽 Napis na blasze w ko艣ciele jest taki: 鈥濳azimierz Sadowski rodem ze wsi Most贸wka pod Warszaw膮 w艂o艣cianin, z聽 roku 1833 za spraw臋 polsk膮聽 p臋dzony przez r贸zgi i do kopalni skazany. Umar艂聽 w Nerczy艅skim Zawodzie 1851 roku. 呕y艂 lat 70鈥.聽

To w zasadzie tyle w 藕r贸d艂owych tekstach.聽 Doda膰聽 wypada, 偶e w tym samym miejscu, w Nerczy艅skim Zawodzie, skazany na katorg臋,聽 przebywa艂 wspomniany na pocz膮tku Piotr Wysocki. Ten sam, kt贸ry poprowadzi艂 szturm podchor膮偶ych na Belweder w Noc Listopadow膮. Oficer, instruktor w Szkole Podchor膮偶ych. To si臋 jako艣 tak聽 splata, 艂膮czy niepodzielnie, te ludzkie tragiczne losy.

Jakie to ma znaczenie dla nas, dzi艣 tu聽 偶yj膮cych? Mo偶na przej艣膰 obok tego oboj臋tnie, wzruszy膰 ramionami i zby膰 ca艂kowitym zignorowaniem. To dosy膰 cz臋ste. Wielu preferuje takie postawy. Mo偶e i te prawie dwie艣cie lat to du偶o, mo偶e zaciera wszelkie perspektywy? A mo偶e聽 nie? Z perspektywy jednego pokolenia tak, ale to nie jedyna perspektywa. Pisz膮c sw贸j tekst, na ten sam temat,聽 do Rocznika Wo艂omi艅skiego, przywo艂a艂em聽 wiekowe d臋by. Takie rosn膮 i w Most贸wce. Wiem o jednym, 偶e ma gdzie艣 300-400 lat. To 艣wiadek tej historii.聽 艢wiadek tych wydarze艅 sprzed prawie dw贸ch stuleci.聽 Co roku, o tej porze zrzucaj膮cy 偶o艂臋dzie, zaczyn nowego 偶ycia.聽 Ten d膮b s艂ysza艂 wystrza艂y armatnie pod Okuniewem, Wawrem czy Olszynk膮 Grochowsk膮. By艂 ju偶 wtedy doros艂ym drzewem.聽 Mo偶e聽 przechodzi艂 obok niego nasz bohater Kazimierz Sadowski? S艂ysza艂 ten d膮b,聽 echa p贸藕niejszych bitew, tych w XX wieku. S艂ysza g艂os gwizdk贸w parowoz贸w kolejowych pierwszych poci膮g贸w聽 niedalekiej kolei warszawsko-petersburskiej. Ile te stare drzewa s艂ysza艂y i widzia艂y? To s膮 艣wiadkowie聽 historii. Czy niemi? Nie zaryzykuj臋 tego stwierdzenia, bo mo偶e tylko tak si臋 sk艂ada, 偶e one m贸wi膮, a my nie s艂yszymy. Nie zdajemy sobie sprawy z istnienia ich j臋zyka聽 i dlatego nie pr贸bujemy nawet go us艂ysze膰 , ani nie szukamy takiej mo偶liwo艣ci. Mo偶e one prosz膮 i domagaj膮 si臋 takiego dialogu? Mo偶e tak jest, a mo偶e nie? Stare drzewa s膮 od zarania dziej贸w przedmiotem kultu.

I co艣 w tym jest, 偶e ten kult jest. Ale to ju偶 inna opowie艣膰.聽

Jerzy Kielak

Poka偶 wi臋cej

Related Articles

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *

Zobacz te偶:
Close
Back to top button
X

Adblock Detected

Please consider supporting us by disabling your ad blocker